Emekli Öğretim Görevlisi Dr.Solmaz SELÇUK

BALIK BARINAKLARI

Yüzyıllardan beri insanlığın protein ve madensel tuzlar bakımından en zengin beslenme kaynağı olan denizler,bugün bu özelliklerini kaybetme tehlikesi ile karşı karşıya kalmışlardır.Her geçen yıl geometrik bir artışla gelişen dünya nüfusu,denizden çıkan besin maddelerini büyük bir süratle tüketmekte,bunun yanında gelişen teknoloji sonucu çevre kirliliği,geçmişte tükenmez bir hazine olarak değerlendirilen denizlerin verimliliğini süratle azaltmaktadır.

Denizlerde hem balıklara korunma ve yumurtlama yerleri sağlamak,hem de olta balıkçılığı için balık bakımından zengin sahalar yaratmak amacıyla yapılan verimli işler vardır.Bunların birisi balık barınaklarıdır.Balıkçılık açısından denizdeki kayalık alanlar,kumlu zeminlerden daha fazla verime sahiptir.

Balık barınakları bu düşünceden hareketle deniz dibine bırakılan beton bloklar,eski gemi,araba lastiklerinden ibarettir.Bu tip korunma içgüdüsü ile balıklara gölge ve karanlık zeminler oluşturulabildiği gibi beton bloklara çarpan su kütleleri sayesinde özel bir su akıntısı dameydana gelir.Bu akıntılar sayesinde besleyici maddeler ve oksijen sürekliliği sağlanarak balık barınaklarının bulunduğu bölgeler flankton,deniz bitkileri,kabuklu canlılar ve çeşitli balık grupları bakımından zengin hale gelir.

Bölgede toplanan balık cinsleri barınakların yerleştirildiği yerin çevre faktörlerine bağlıdır.Bununla birlikte istavrit,uskumru,çipura,mercan,kaya balığı,levrek,barbunya,tekir,pisi balığı,yengeçler,ıstakozlar,ahtapot,kalamar ve deniz bitkileri gibi canlılar barınakların karakteristik canlı gruplarıdır.Betondan yapılan barınaklar genellikle 1.1 m ebatlarında küp şeklindedir.

Üzerlerinde balıkların girebileceği  bir çok pencereler bulunur.Bu beton bloklar deniz dibine bir dağ teşekkülü şeklinde indirilirler.Balık barınaklarının koyulacağı bölgelerde su derinliği 30m civarında olmalıdır.Eğer deniz dibi çamur ise bu bölgeye barınakların koyulması uygun değildir.Çünkü,böyle bölgelerde bir süre sonra barınaklar çamura gömülerek kullanılmaz hale gelir.Bu nedenle,zemini kumlu olan bölgelere koyulmamalıdır.

Beton blokların dışında eski arabalar,araba lastikleri,eski gemi ve tren vagonları da balık barınakları olarak kullanılabilen araçlardır.Üstelik daha kolay ve ucuza imal edilir.Özellikle Japonya’da ve batı ülkelerinde kullanılmaz hale gelen araba lastikleri balık barınakları şeklinde değerlendirilmekte,bu sayede de balık miktarını arttırmak mümkün olmaktadır.Japonya’da 20 yıl kadar önce Geodyear şirketi,Tokyo’nun 60 mil güneyindeki Wadamachi belediyesi ve mahalli balıkçılık endüstrisi ile işbirliği yaparak Chiba Körfezi’nde bir suni balık barınağı yapma projesi uygulamışlardır.

Başlangıçta 2300 kadar eski Goodyear lastiği birbirine bağlanarak suyun 30m derinliği ne indirilmiş ve bu bölge balık üretimi bakımından kontrol altına alınmıştır.Chiba Balık Araştırma İstasyonu tarafından yapılan devamlı gözlemler sonucunda eski lastiklerden meydana getirilen balık yuvalarındaki balık sayısının büyük bir oranda arttığı ortaya çıkmıştır.Lastikler çok kısa bir sürede deniz bitkileri ve kabuklu hayvanlar tarafından kaplanmakta ve balık neslinin üremesi için uygun ortam oluşturmaktadır.Benzeri uygulamalar Avustralya’da ve Amerika’da da gerçekleştiril miştir.Tüm dünyanın geleceği için önemli besin kaynağı teşkil edecek denizleri daha verimli kılacak olan bu proje dünyanın bir çok yerinde hızla toplayarak orada kolayca balıkçılık yapmak tadır.Ancak ülkemiz açısından bir diğer önemi,balıkçılık kaynaklarını korumak amacıyla konulmuş kanunsal yasakların dışında trol avcılığını önlemesi bakımından yararlı bir uygulama olmasıdır.

Deniz dibinde trol çeken balıkçıların ağları barınaklara çarparak yırtılacak,devamlı ağları yırtılan balıkçılar  o bölgede trol avcılığını kendiliğinden terk edeceklerdir.Trol avcılığına uygun olmamakla birlikte çeşitli su canlıları popülasyonları bakımından verimliliği artan bu bölgelerde olta balıkçılığı,uzatma ağı balıkçılığı ve gırgır ağı avcılığı iyi sonuç verir.Ancak büyük çaptaki gırgır avcılığı bölgeye zararlıdır,tercih edilmez.Denizlerdeki su canlıları neslini korumakla yükümlü kuruluşlara zemini kumlu,çamurlu olmayan 30 m derinlikteki sahalara balık barınakları metodunun uygulanması tavsiye edilir.Bununla birlikte istavrit,uskumru,çipura,mercan,kaya balığı,levrek, barbunya, tekir,pisi balığı,yengeçler,ıstakozlar,ahtapot kalamar ve deniz bitkileri gibi canlılar barınakların karakteristik canlı gruplarıdır.

                                                   Emekli Öğr.Görevlisi

                                                   Dr.Solmaz SELÇUK